Noticoj k Artikoloj

Disiĝo – kina majstroverko

Mon, 09 Apr 2012 13:19:15 +1700

Musklaku por aŭskulti la tekston:

La sceno estas emociiga: meze de familiaj kaj sociaj turmentantaj problemoj, juna viro banas sian demencan patron per duŝo, kaj meze de la bano li sin klinas sur la maljunulon kaj sentoplene ploras. La tuto daŭras nur kelkajn minutojn sed taŭgas kiel emblemo de la bela irana filmo ‘Disiĝo’, de Asgar Farhadi [اصغر فرهادی], kiu gajnis la Oscar-premion kiel plej bona eksterlanda filmo en 2011.

Mi spektis ĝin kaj eliris la kinejon kun sento de absoluta ravo. Ĝi estas eksterordinara filmo. La rakonto estas atentokapta kaj la arta maniero, kiel la aŭtoro verkis ĝin, montras majstran talenton. Ĝi ne estas simple distraĵo, ĝi intencas mesaĝi ion al la spektanto: kinaĵo kiel perilo de kritiko al konvencioj, al rigida moralo, al la angoroj de moderna vivo.

Unuavide la historio ŝajnas iom banala. Edzino emas migri eksterlanden kun sia filino, sed la edzo ne konsentas pri tio, ĉar li havas demencan patron, kiun li ame prizorgas. La edzino ne rajtas forvojaĝi sen la edzo, laŭ lokaj leĝoj; ili kverelas kaj submetiĝas al decido de juĝisto. Dume, la edzo dungas servistinon por prizorgado al sia patro. Okazas kverelo ankaŭ inter la dunginto kaj la dungitino. Ankaŭ ĉi tiu tuta afero alvenas al juĝisto, kaj pro kreskanta incitiĝo, mensaj streĉiĝoj iom post iom kreskas ĝis danĝero, ke okazos tragedio. Fine, surpriza detalo malfaras nodon, kiu ŝajnis senelira.

La aktoroj estas eksterordinaraj. Neniaj “specialaj kinefektoj” por spektakle impresi la spektanton, tiel oftaj en modernaj produktaĵoj, kiuj pli valorigas surekranajn akrobataĵojn ol profundajn ideojn. La kondukado de la movoj, dum la tuta filmo, ne permesas, ke oni ripozu: ĝi perfekte transdonas la impreson, ke la vivo de tiuj homoj ja ne povas kvietiĝi eĉ momenteton. Bruoj de stratoj, de maŝinoj, de fonaj voĉoj, de aŭtomobiloj konstante sonas kiel kakofonio: la ekstera mondo indiferentas pri individuaj suferoj kaj eĉ foje kruele kontribuas por pligraviĝo de la ĥaoso. La sento pri soleco kaj senhelpeco pezas dum la tuta filmo. Ĉiu homa figuro en la rakonto havas verecajn motivojn por siaj agoj, neniu pravas, neniu malpravas, ĉiuj havas siajn konsiderindajn argumentojn. Ne ekzistas bonuloj, nek malbonuloj, nur homoj, kiuj baraktas kun la malfacileco vivi en reguloplena, ofte kruela socio. Ne estas loko por sentimentalemo, nur por ĉiutaga postvivado kun klopodo ne perdi dignon. Subtila, nepamfletema kritiko al rigidaj sociaj kaj religiaj normoj karambolas kun kortuŝa maniero, kiel homoj klopodas esti sinceraj, rilate siajn kredojn kaj tradiciojn.

Resume, “Disiĝo” estas altnivela filmo, kiu atingas la plej ambician celon de granda arto: ĝi devigas la spektanton pensi pri la jena demando:

“Ili vivas en tia mondo. Kaj mi, en kia mondo mi vivas?”

de Nunonia-redakcio, laŭ la kolumnisto Paŭlo Sergio Viana [Paulo Sergio Viana]

Kiu minacas kiun? Ĉu la Okcidento islamanojn? Ĉu islamanoj la mondon?

Thu, 22 Mar 2012 13:37:49 +1700

La plej belan gazetan titolon, kiun mi legis okaze de la “araba printempo” estis en tunizia gazeto en la reto, kies nomon mi ne memoras, kiu tekstis pli mapli: “Ni devas kompreni, kion ili volas”. En tiu kunteskto “ni” estas la araboj kaj “ili” estas la okcidentanoj.

La artikolo klarigis, ke komence de la pasinta jarcento la okcidentanoj volis, ke la araboj liberiĝu el la turkoj. Ili estis kontentaj pri ĉi tiu neesperata helpo, kaj nur poste komprenis, ke ili devis liberiĝi el la turkoj, por ke la okcidentanoj mem regu ilin. Dum la du mondmilitoj la okcidentanoj regis ĉie en la araba mondo, kiu esence estis dividita inter francoj kaj angloj. Post la dua mondmilito venis la fino de koloniismo kaj per foje tre malfacilaj militoj (Alĝerio) oni povis vere liberiĝi nur ke la novaj registaroj, ofte starigitaj de la armeoj, prefere devis kunlabori kun la eksaj koloniaj landoj.

Poste ĝenerale la Okcidento (esence temas pri francoj, angloj kaj usonanoj) dum jardekoj subtenis plurmaniere la lokajn diktatorojn (Mubarak kaj la aliajn). Poste transnokte, de vespero al mateno, ili decidis, ke ili subtenas la popolojn, kiuj manifestacias kontraŭ la diktatoroj. Nun, kiun ili subtenos poste? Esence de tio, diras la araba ĵurnalisto, dependos la fakto, ĉu la okcidentaj televidoj parolos pri ni kiel defendantoj de la homaj rajtoj aŭ kiel danĝeraj islamanoj.

Se tiu rakonto estas ĝusta, kaj ĝi estas ĝusta, ni faru al ni kelkajn demandojn:
1 – Kiu okupis la landojn de aliaj: ĉu islamanoj okupis Usonon kaj Eŭropo aŭ ĉu arabaj landoj estis okupitaj?
2 – Kiu provas enkonduki siajn varojn kaj sian civilizon al la mondo: ĉu Tunizio aŭ Usono?

La respondoj al tiuj demandoj ne estas malfacilaj. Estas vero ke ekzistas pluraj malriĉaj islamanoj, kiuj elmigras al Eŭropo kaj Usono, sed prezenti ilin, kiel potencajn invadantojn, kiuj volas ŝanĝi la landojn al kiuj ili elmigris, estas nur truko de la dekstraj partioj por grandigi la rasan malamon inter la loka malriĉa loĝantaro kaj la islamanoj. Laŭdifine, se oni estas devigata elmigri al alia lando kaj tie fari la plej malagrablajn laborojn kaj esti daŭre en pozicio de malsupereco, oni ne estas invadanto kun espero ŝanĝi la nunan loĝlando.

Sed niaj dekstraj okcidentanoj volas ion plian. Ili volas forviŝi la enmigrintojn el la mapo. Ili volas ĝui ties servojn [oni daŭre bezonas laborantojn por la laboroj, kiujn neniu volas fari], sed samtempe oni ne volas vidi ilin. Oni volas, ke ili rezignu pri si mem, alprenu tuj la okcidentajn valorojn, vestu sin kiel ni vestas nin, lasu siajn sovaĝajn kutimojn, kaj malaperu en la socio. Ofte por islamanoj tio estas malfacila pro la koloro de la haŭto, sed ne estas tiu la ĉefa problemo. La ĉefa problemo estas, ke neniu volonte mortigas sin mem, malaperas kaj renaskiĝas kiel nova homo. La turkoj en Germanujo*, ekzemple, eĉ se ili volus, ili ne povus tuj iĝi germanoj. Tio okazas tre laŭgrade. Ili estas jam malsimilaj rilate al la turkoj en Turkujo*, sed la germaniĝo postulos generaciojn. Kaj prefere ĝi okazos se oni ne postulos ĝin. En tiu situacio, kiu estas la atakanto kaj kiu defendas sin? La vero estas, ke pro la eŭropa kaj usona islam-malamo (islamofobio en eŭropaj lingvoj) la islamaj komunumoj en Eŭropo kaj en Usono (malriĉaj laboristoj – mi rediru tion) ne sukcesas vivi sentime.

Sed kio pri la islamaj teruristoj? Ĉu vi volas nei ke ili ekzistas kaj mortigas senkulpajn homojn? Tion certe diros al mi okcidenta leganto. Ne, mi ne volas nei tion, sed mi volas nur diri, ke la islamaj teruristoj estas malgranda grupeto, kiu provas reagi. La veraj teruristoj sidas en la registaro de Usono, de Britujo* kaj de Francujo, kaj el siaj sekuraj oficejoj ili ordonas, ke jen oni ataku per aviadiloj Irakon kaj mortigu civitanojn sendistinge je milionoj, ke oni ataku Afganujon* kaj faru la samon, ke oni sendu militŝipojn regi la mezorienton, ktp. Tiuj samaj teruristoj aprobas kaj subtenas ĉiujn teruragadojn de la israela registaro, kiu malrapide estas murdanta tutan popolon, la restantajn kelkajn palestinanojn.
Kial poste surpriziĝi se metiisme kelkaj islamanoj de tempo al tempo provas rezisti?

La laŭtparoliloj de la teruristoj, la okcidentaj televidoj, prezentas grandajn skandalojn, pro la civitanaj militviktimoj en Sirio, sed tute ne parolas pri la fakto, ke Usono kaj Britujo kaj Francujo pere de Kataro jam de longa tempo finance kaj armile subtenas la opoziciantojn al Asad. Mi volus vidi, kion ili dirus se Kataro finance kaj armile subtenus la laboristan partion en Britujo?

La situacio estas tre pli malbona ol tiu de la libro 1984 de Ĝorĝe Orŭel (George Orwell). Nun oni atakas kaj mortigas kaj samtempe konvinkas la homojn, ke la viktimoj estas la murdistoj. Se Kafka estus vivanta, li povus verki amason da kafkecaj noveloj.

de Nunonia-redakcio, laŭ la kolumnisto Renato Korseti [Renato Corsetti]

* Afganio, Britio, Germanio kaj Turkio.

Edukado sen ĉeesto – ankoraŭ tabuo?

Thu, 22 Mar 2012 13:20:36 +1700

Lastatempe oni multe parolas pri edukado sen ĉeesto, aŭ ‘distanca edukado’, se uzi konatan terminon. Temas pri funkciado de plurnivelaj kursoj, en plej diversaj edukokampoj, en kiuj lernantoj kaj instruistoj sidas for, rilate spacon kaj/aŭ tempon. La afero ne estas nova, fakte ĝi estas plurjarcenta revo de la homaro, kun la celo atingi pli vastan publikon sen perdo de kvalito. Unuaj provoj komenciĝis en la 18-jarcento; en la komenco de la 20-a jarcento, jam miloj da homoj en Eŭropo studis per korespondado. En la nuna tempo, kiam interreto fariĝis rutina afero, homoj apenaŭ povas koncepti, kiel eblis tion plenumi per ordinaraj leteroj. Tamen, la afero funkciis relative glate.

En Brazilo, ekzemple, ĉiu ne tro juna homo memoras la plurjardekan sukceson de kursoj de ia Brazila Universala Instituto [Instituto Universal Brasileiro], kiu proponis amason da kursoj. Ni memoru krome, ke ‘neĉeesta edukado’ povas uzi radion, televidon, telefonon, filmojn, sonkasedojn, k.s.. Se oni rigardas malantaŭen, oni ricevas la impreson, ke esploristoj dum jarcentoj barakte serĉadis rimedojn por transdoni scion, informojn, instruojn – ĝis oni alvenis al la mirinda tempo de interreto, en la fino de la 20-a jarcento. Junaj homoj hodiaŭ rigardas interreton kiel tute normalan aferon, kaj apenaŭ atentas pri la grandega salto, kiun ĝi signifas por edukado.

Tamen, verŝajne teknologio antaŭeniras pli rapide ol la menso homa, almenaŭ se oni konsideras la homan psikan inertemon. Mi aludas al antaŭjuĝoj, al tradiciemo de homaj konceptoj. Persone mi tuŝis la temon pri ‘distanca edukado’ kun pluraj amikoj kaj konatoj, lastatempe. Ili ĉiuj estas universitatnivelaj profesiuloj – instruistoj, medicinistoj, inĝenieroj, eĉ pedagogoj. Mi konstatis subtilan suspektemon de tiuj homoj. ‘Edukado sen ĉeesto? Hmmm...’ Kaj ili ne proponas solidajn argumentojn, sed klare esprimas per sia mieno timon. Mi komprenas, ke ili timas korupton kaj banaligon de edukado. ‘Oni pagos, oni ricevos diplomojn’ – iuj asertas, pli kuraĝe. ‘Studantoj ne plenumos honeste siajn taskojn, sed mendos de aliuloj siajn proprajn taskojn’ – diras aliaj. ‘Neniu komputila kontakto povas anstataŭi personan ĉeeston de instruisto’ – jen alia, malpli klara kontraŭsinteno. ‘La nivelo de la instruado malaltiĝos ankoraŭ pli en evoluantaj landoj’ – mi aŭdis.

La fakto estas, ke homoj ankoraŭ suspekteme rigardas la sistemon. Miaflanke, mi konjektas, ke malantaŭ tiaj ne tre konkretaj kritikoj staras la antikva homa mensa konservemo. Se temas pri edukado/instruado, plej multaj homoj unuavice pensas pri... instruistoj. Oni ne pensas unue pri lernantoj! Jen la problemo. De multaj jarcentoj, de jarmiloj, eble ekde la unua Platona Universitato, en Helenio, la unua kondiĉo por ke okazu edukado estas la ĉeesto de instruisto. Nur dualoke oni pensas pri lernanto. Temas do pri la atavisma inklino al aŭtoritateco. Potenculo instruas, modestulo silente, pasive ensorbas liajn konojn. Prefere kun sento de adorado al la ĉioscia konotransdonanto – vera idolo! Se la potenculo ne staras kun siaj voĉo, gestoj kaj personeco, tiam ne eblas eduka procedo.

Bedaŭrinde, tio estas simpla antaŭjuĝo. Pluraj geniuloj de pedagogio jam montris tion – Piaget kaj Paulo Freire, inter aliaj. Vera, efika edukprocedo devas centriĝi je la edukato, anstataŭ je la edukanto. Ĝi estas efektiva nur, se la decido edukiĝi naskiĝas en la edukanto. Eĉ plej kompetenta instruisto fiaskas, kiam lia lernanto ne emas lerni. Male, se ĉi tiu lasta ja decidas lerni, tiam eĉ plej malkompetenta instruanto ne baros al li la vojon.

Kion proponas ‘distanca edukado’? Ĝi lasas la decidon al la lernanto. Li mem kondukas sin sur lernovojo. Li elektas sian lernobjekton, li elektas la horojn por studado, li obeas sian propran ritmon de konarikado, li adaptas sian lernadon al sia socia situacio. Eble li sidos antaŭ la komputilo dum malfruaj noktoj, ĉar li devas perlabori la vivon dumtage. Eble li studos dum semajnfino, eble li kune studos kun familiano aŭ amiko, eble sola.

Ĉu tio signifas, ke la instruisto ne estas grava? Tute ne! Li nur ne okupas la altaron; li fariĝas orientanto, helpanto, sentema observanto pri la malfacileco, kiun eventuale montras la edukato. Li taksas lian progreson, respektante lian iradon. Li faciligas al li la vojon. Al la lernanto koncernas la defio montri, ke li akiris la necesajn konojn, al la instruisto, taksi tian elmontron.

Kompreneble, ĉia edukprocedo havas siajn limojn. Ekzistas kampoj, kiuj postulas praktikajn, fizikajn plenumojn. Kirurgo ne povus trejni operaciojn per la komputilo, fizioterapiisto korpkuracadon. Same pri flegarto kaj pri atletlernado. Tiajn, post la teoriaj, bazaj etapoj, oni kompreneble devas plenumi ĉeeste. Sed tio ne malvalidigas distancan edukadon. Fakte, ekzistas kampoj, por kiuj ĝi eĉ ŝajnas avantaĝa, kiel juroscienco, sociologio kaj filozofio. Kaj eĉ por jam spertaj kuracistoj, kiam ili deziras aktualigi siajn medicinajn konojn.

Feliĉe, interreto ne respektas antaŭjuĝojn. La ‘distanca edukado’ firmiĝas tago post tago, malgraŭ ĉia suspektemo. Ni fidu, ke ĝi signifos progreson, demokratigon de konakiro, plivastigon de pli klera publiko. Ĝi staras je atingebleco de malpli riĉaj homoj, de patroj kaj patrinoj, kiuj emis sed ne povis frekventi universitaton. Ni fidu, ke korupto kaj neglektemo ne venkos; venkos la antikva inklino de homoj pli kaj pli lernadi.

de Nunonia-redakcio, laŭ la kolumnisto Paŭlo Sergio Viana [Paulo Sergio Viana]

Memestimo: Ĉu psikologia panaceo?

Thu, 22 Mar 2012 13:18:35 +1700

Musklaku por aŭskulti la tekston:

Povas aŭdiĝi kiel troigo aserti, ke bona memamo aŭ ĉiam plialtiĝanta memestimo estas la plej simila afero al psikologia panaceo, sed laŭ nia propra sperto kaj tiu de sennombraj mondfamaj psikologoj, memamo aŭ la bona kaj aŭtentika amo kiun oni povas kaj devus ĉiam senti al si mem ja estas la plej evidenta ŝlosilo de feliĉo kaj la plej mirinda kuracilo kontraŭ preskaŭ ĉiuj psikologiaj malsanoj.

Jes, ni parolas pri la bona memamo, ne pri la malbona. Amo al si mem estas nur bona se, krome, oni ankaŭ sincere amas ĉiujn aliajn kaj malamas neniun ajn. Se oni orgojlas kaj arogantas tiel, ke oni sentas sin supera al ĉiuj ajn kaj agas disdegne al siaj ĉirkaŭantoj, tion ni nomas malbona aŭ falsa memamo. Aroganteco, fieraĉo, malmodesteco, orgojlo, malhumileco kaj malestimo al aliaj estas ĝuste la plej oftaj maskoj de “falsa memamo”. Ĉi-tio estas tute la malo de alta, konvena kaj saniga memestimo.

Ni ankaŭ ne konfuzu altan memestimon kun memfido, kompetenteco, memkoncepto aŭ memimago. Bedaŭrinde memestimo estas tro ofte miskomprenata eĉ de psikologoj mem. Vera kaj bona amo al si mem estas tre profunda kaj bonefika sento.

Alte memestimi signifas akcepti sin mem tian, kia oni estas; senti al si mem la saman tenerecon, karesemon, atentan zorgon kaj dolĉan admiron sentatajn al siaj plejamatoj; sincere ĝoji pri sia ekzistado; paroli al si mem per dolĉaj kaj respektoplenaj vortoj; ami en la vera senco de la vorto siajn vivon, familion, nomon, aĝon, landon kaj ĉion ligitan al sia propra persono, kaj trakti sin mem kaj ĉiun korpoparton sian danke, milde, delikate, zorge, kaj respekte; deziri al si mem kaj al aliaj ĉion plej bonan.

Homoj kun alta memestimo estas facile rekoneblaj pro siaj afableco, respektemo, kapablo ami ĉiujn kaj ĉion, simpleco, senafekteco, emo kaj preto al bona servado, optimismo, entuziasmo, facila adaptiĝeblo al ĉio, ĝoja sinteno, trankvila mieno kaj facila ridetemo. Aŭtentika feliĉo kaj la kapabloj ami kaj ricevi amon estas nepre ligitaj al bona memestimo. Tion, kion oni sentas al si mem, oni reflekte projekcias al siaj ĉirkaŭaĵo kaj ĉirkaŭantoj. Alta memestimo plibeligas la vivon, kaj male, memmalamo ĉion ege malbeligas.

Bone informitaj psikologoj, socialaj asistantoj kaj edukistoj scias, ke preskaŭ ĉiuj formoj de malfeliĉo, agresemo, deliktado, geedzaj konfliktoj kaj mabonkonduto ŝuldiĝas antaŭ ĉio al malalta memestimo aŭ memmalamo.

La granda plejmulto el ni emas pensi, ke nia memestimo estas sufiĉe alta kaj bona, sed fakte ni malamegas nin mem multe pli ol ni suspektas, tute senkonscie. La fama kanada psikologo Jack H. MacQuaig iam asertis, ke se ekzistus mezurilo de memestimo kun skalo de nulo ĝis dek gradoj, ni povus konstati, ke preskaŭ neniu en la mondo superas la trian gradon. Nur ĉar ni ĉiam estis kaj estas ĉirkaŭataj de neŭrasteniuloj, malfeliĉuloj kaj malbonkondutantoj, la homaro alkutimiĝis pensi, ke malamo, malfeliĉo kaj malbonkoduto estas aferoj tute normalaj, sed la vere feliĉiga novaĵo estas ke tio ja estas ŝanĝebla kaj korektebla, almenaŭ ĉe ni mem.

Memmalamo estas subkonscia fenomeno, kiu povas esti rimarkata nur ĉe la personaj agoj: malŝato de nia persona bildo (kaj en speguloj kaj en fotoj), ofta emo koleri, ĉiama malkontento pri preskaŭ ĉio, pesimismo, facila ofendiĝemo, daŭra grumblemo, ofta plendado, kutima protestemo, riproĉemo, kverelemo, violentemo, enviemo, malemo pardoni, malamo al preskaŭ ĉiuj kaj ĉio, timemo, malĝoja sinteno, nekredemo pri la ekzisto de amo, akra sento de soleco; pensi, ke ĉiuj nin malŝatas aŭ malamas; mematakoj (fumado, drinkado, sinnarkotado, tromanĝado, meminsultado eĉ pro sensignifaj eraretoj, paroli malbone pri si mem, ktp). Ekster ĉia dubo, la plej malbona manifestiĝo de memmalamo estas la ago aŭ eĉ la nura intenco mortigi sin mem. Tiuj kiuj fakte sin amas benas ĉiun sekundon de siaj vivoj.

Bedaŭrinde la homa memestimo ricevas siajn unuajn malaltigajn batojn jam en la infaneco. Se patrino iel sentigas sian filineton malbela, la sendefenda knabino tion akceptos kiel fakton, nur ĉar panjo tion diris aŭ sugestis. Se la patro traktas sian fileton kiel stultulon, tia la sendefenda knabeto ekvidos sin mem ĉar li pensas, ke paĉjo ĉion scias.

Tiele, la sentoj de malfeliĉiga memmalamo estos por ĉiam seninterrompe kaj nerimarkate transdonataj de unu generacio al alia.
Do, estas ni, kiuj tion nun komprenas, kiuj devas, por nia propra bono kaj tiu de niaj infanoj kaj pranepoj, ion fari por interrompi tiun nedezirindan ĉenon, komencante per la plialtigado de nia propra memestimo.

Kiel ni komencu ĉion ŝanĝi kaj plibonigi? Necesas aparte granda kuraĝo por povi fakte ajnakoste eviti montri eĉ la plej etajn signojn de malalta memestimo, anstataŭigante ilin per la agmanieroj de memamantoj, laŭ la metodo de aktoro prepariĝanta por la ludado de nova rolo, sed valoregas la penon.

Do, ekde nun ni komencu agi kvazaŭ nia memestimo estus pli kaj pli alta, evitante agi kiel memmalamantoj, kaj ĉio fakte ŝanĝiĝados iom post iom: ni ĉesu tuj nin mistrakti kaj insulti. Ni forigu pesimismon kaj mematakojn el niaj vivoj. Ni ne plu plendadu, ni ne plu fumadu, ni ĉesu drinkadi kaj nin drogaĉadi, ni ne plu ofendu, enviu, malamu, riproĉu… ktp.

Krome, por ke feliĉo povu konkretiĝi ĉe ni, ni komprenu ankaŭ, ke ekzistas feliĉigaj pensoj kaj malfeliĉigaj pensoj, do ni nur enlasu la feliĉigajn en nian kapon. Se vi pensas, ke viaj pensoj eniras en vian menson tute neregeble kvazaŭ liberaj muŝoj enflugantaj kaj elflugantaj tra malfermita fenestro, imitu la matematikiston, kiu sukcesis regi siajn suferigajn pensojn, manipulante ilin ankaŭ per papero kaj krajono kvazaŭ solvante matematikan problemon. Li surpaperigis siajn donitaĵojn kaj surpapere kaj tute sensufere alvenis al bonaj konkludoj kaj decidoj.

Ekparolu al vi mem kiel eble plej ame kaj diru: De post hodiaŭ, mi benos mian vivon kaj senlime amos mian realaĵon. De nun mi estos centoble pli komprenema kaj pardonema al mi mem pro miaj propraj homaj eraroj. Ekde hodiaŭ per belaj pensoj, vortoj, sentoj, kaj agoj, mi pliagrabligos miajn tagojn kaj tiujn de miaj familianoj, amikoj kaj…preterpasantoj.

Per miaj propraj sinteno kaj ekzemplo, de nun, mi instruos al aliaj, ke feliĉo komenciĝas ĉe feliĉigaj pensoj kaj amikeco estiĝas ĉe amika rideto. De post ĉi-tiu momento, ni ĉiutage feliĉe agu kaj dividu nian feliĉon kun niaj kunestantoj.

De mateno ĝis vespero, ni multfoje ripetadu en nia eno jenan aserton: Mi multe amas min mem tian, kia mi estas nun, kaj ankaŭ senescepte mi amas ĉiujn miajn ĉirkaŭantojn.

Iom post iom, ni rimarkos, ke nia sano pliboniĝas, ke amo fariĝas realaĵo, ke la mondo estas fakte multe pli bela ol ĝi ĉiam aspektis, ke la aliaj homoj kaj ni mem, kvazaŭ magie pliboniĝas, plilertiĝas kaj plibeliĝas, ke manĝaĵoj subite plibongustiĝas, malbonodoroj malaperas kaj ĉio mistere pliagrabliĝas. Ni malkovros tiam, ke ni ne vidas la mondon tian, kia ĝi estas, sed tian, kiaj ni estas.
Kaj fine ni ankaŭ konvinkiĝos ke homo kun alta memestimo estas feliĉa, feliĉiga, aminda, amiva, kaj amativa.

de Nunonia-redakcio, laŭ la kolumnisto Luis Ĥorĥe Santos Morales [Luis Jorge Santos Morales]

Nova versio de la mankomputilo iPad komprenas parolon

Fri, 09 Mar 2012 19:10:47 +1700

Nova mankomputilo iPad - La lanĉo

Merkredon, la 7-an de marto, Apple lanĉis la novan version de la konata mankomputilo iPad. La tria generacio de la mankomputilo, daŭre nomata kiel iPad, havas pli altan ekrandifinon kaj konekteblas al Interreto pere de la reto 4G (duoble pli rapida ol la antaŭe uzata 3G ). La usona entrepreno asertis, ke ĉiuj novaj aparatoj estos pretaj por funkcii ankaŭ per 3G, bona novaĵo por tiuj landoj, en kiuj la konektreto 4G ne venos tiel baldaŭ. La disvendado komencos en Usono kaj naŭ aliaj landoj en la venontaj 14 tagoj. Aliaj 26 landoj ricevos ĝin ekde la 23-a de marto.

Konsekvenca malaltigo de la prezoj por iPad 2 kaj iPad 1

En Usono, la prezoj de la novaj iPad estos samaj al de antaŭa versio, iPad2, kiu nun kostas 500 usonaj dolaroj por la 16-gigabajta versio, la 32-gigabajta versio kontraŭ 600 usonaj dolaroj, kaj tiu kun 64 gigabajtoj da kapablo kostos 700 usonajn dolarojn. La aparatoj, kiuj venos kun la ebleco uzi la reton 4G, kostos 630, 730 kaj 830 usonajn dolarojn respektive.

La mankomputilo ekde nun ankaŭ funkcios kiel retkaptilo, permesante aliron al Interreto pere de la aparato mem. Tiel ĝi ebligas krei propran reton por aliaj komputiloj. La estro de Apple, Tim Kuk [Tim Cook], kiu gvidis la prezentadon, deklaris ke "la eblecoj de la nova iPad estas mirindaj, kaj oni ĝuos uzi ĝin per la novaj retoj rapidaj".

Pli peza kaj pli dika tamen

Estetike la nova iPad ne evoluis, sed male - ĝi estas nun pli dika (9,4 milimetrojn) ol iPad2 (8,8 milimetrojn). Alteco kaj larĝeco ne ŝanĝiĝis, sed ĝi estos ankaŭ pli peza - gajnis ĝi en tute 51 gramojn.

Tuŝekrano

La nova ekrano estas nomita ‘Retino’ kaj havas pli altkvalitan bildrezolucion, precize 2048 x 1536, kun 3,1 milionoj da pikseloj, laŭ Apple. La aparato iPad2 havas rezolucion de 1024 x 768, duono en komparo al la nova aparato. La koloroj kaj saturo de bildoj estas nun 40% pli bonaj ol tiuj de iPad2.

Uzu vian voĉon por skribi

La nova versio de la mankomputilo de nun akceptas ankaŭ rektan diktadon de tekstoj kaj komandoj. Anstataŭ skribi ion, oni povas, pere de la programo Siri, simple paroli la komandon por ke la aparato ĝin plenumu. Tiu ĉi opcio aperas en la lingvoj angla (usona, brita kaj aŭstralia), franca, germana kaj de nun ankaŭ en la japana.

Surtablajn komputilojn for, ĉar venis nova erao

"Ni parolas pri mondo, kie la komputilo ne plu estas kerno de la teknologiaj sferoj. La aparatoj uzataj de vi ĉiutage devas esti porteblaj kaj pli facile uzeblaj ol iam antaŭe," diris Tim Kuk, ĉe la fino de la prezentado. La redakcio de Nunonia tutcerte agnoskas tian novan mondon, proponitan de la estro de Apple, tial ke la teamo jam uzas la mankomputilojn de Apple ĉe sia laboro por la E-portalo.

Esperanto ĉeestas, tamen nane

Bedaŭrinde Esperanto nanas ankoraŭ en la novaj operaciumaj sistemoj de mankomputiloj. Estas ege malmultaj programetoj (anglalingve app) por la operaciuma sistemo iOS, de Apple, kaj eĉ por Android, de Google. Se Esperanto brile havas sian lokon jam de kelka tempo ĉe retejoj gravaj, kiel la serĉilo de Google, Facebook k.m.a., en la mondon de mankomputiloj ne venis nova sento (verda). Pro la graveco, kium havos ĉi-specaj aparatoj en la estonto, ege interese estos, ke pli da esperantistoj okupiĝu pri la kreado de programetoj por tiuj operaciumaj sistemoj. Esceptoj jam ekzistas, kaj Nunonia certe diskonigos ilin, kiel eble plej multe kaj laŭde.

Opozicio kunigas fortojn kontraŭ Putin

Tue, 28 Feb 2012 10:19:14 +1700

Ĉi-dimanĉe, la 4-an de marto, pasos prezidenta elekto en Rusio. Nun okazas multaj eventoj, kiuj povas esti taksataj plej varie, tamen unu konstato estas senduba: dank'al evidentaj falsigoj de la rezultoj de la parlamentaj elektoj, okazintaj la 4-an de decembro 2011, en la lando neatendite formiĝis "civitana socio". Temas pri neoficiala unuiĝo de homoj, kiuj ne kontentas pri la politika situacio kaj pretas per legitimaj metodoj esprimi sian malkontenton. Plej freŝa aranĝo okazis je la 26-a de februaro: "malkontentuloj" stariĝis ĉirkaŭ la moskva Ĝardena ringo [Садовое кольцо], ĉirkaŭ 16 kilometrojn longa.

Ne hazarde ni uzis la vorton "neatendite": la afero fariĝis tia por ĉiuj partoj de la lando, ne kalkulante indifentulojn, por kiuj nenio gravas. Por partoprenantoj mem de civitana socio: antaŭ la 4-a de decembro nur plej esperemaj homoj kredis, ke multaj (eĉ tre multaj) homoj de plej diversaj aĝoj povas eliri straten ne por ĵeti ŝtonojn kaj ekstermi domojn, sed por laŭleĝe afiŝi sian vidpunkton, kiu nun estas formulebla tute koncize: la elektoj devas esti honestaj, potenco ne povas esti ies propraĵo, Putin devas foriri. Pli ol jardeko da "putina" marĉo ŝajne garantiis, ke politika aktiveco de homoj malaperis. Sed ne, kaj tio iĝis granda surprizo - evidente malagrabla - por la potenculoj kaj ties ĉirkaŭaĵo. Ĝuste pro tio responde la elekta stabo de Putin ekzorgis pri la "adekvata" respondo kaj ili aranĝis serion da strataj demonstracioj kaj mitingoj. Sed tiuj okazis akompane de multaj fuŝoj kaj skandaloj: estis pluraj pruvoj, ke la "por-Putinajn" aranĝojn partoprenis miloj da homoj, kiuj ricevis monon por tio, multaj el ili eĉ ne sciis kiu estas iliaj oponantoj kaj ĝenerale aspektis sufiĉe stulte.

Sed plej grava estas tio, ke en por-ŝtataj mitingoj sonis multegaj insultoj, ofendoj kaj malpravaj akuzoj kontraŭ la alia parto de la socio. Malĝentileco kaj krudeco estas la unua signo de malcerteco pri siaj agoj kaj principoj. Sendube la opoziciaj mitingantoj ne laŭdas Putinon, sed li estas la nura persono, kiu ricevas porciojn, eĉ porciegojn da kritiko (meritata!). La kontraŭa flanko agas alie, ofendante preskaŭ ĉiujn kontraŭulojn. Plej grava akuzo estas ke "ili (la opoziciuloj) volas revolucion, sangon, malstabiligon de la socio ktp". Tio estas eĉ kortuŝe: kial deziro ŝanĝi prezidenton egalas al revolucio? Estas eĉ naive klarigi, ke prezidentoj fojfoje devas ŝanĝiĝi, kiel okazas en vere demokratiaj ŝtatoj.

Manko de taŭga opcio limigas la rusojn

Alia oficialula tezo estas "se ne Putin, kiu do?" Ĝi estas same kortuŝa, sed samtempe sufiĉe hipokrita: konsiderante kurantan situacion en ĉiuj sferoj de la vivo, nome baze mizeran staton de pensiuloj, instruistoj, kuracistoj kaj multaj aliaj profesiuloj, senfinan altigon de elspezoj por armeaj bezonoj, nekontroladon de enmigrado, totalan malliberon de televido, koruptadon kaj multon alian, sendube ĉiuj ceteraj kandidatoj ne estos malpli bonaj, ol Putin. Ĝenerale ĉiu lando, do ankaŭ Rusio, havas sufiĉe da talentaj homoj, kiuj povas gvidi ĝin. Estas same naive kaj absurde pensi, ke nur unu homo kapablas prezidi.

La sekva dimanĉo promesas esti tre streĉa. Sendube okazos amasaj falsigoj, ĉar Putin panike timas la "duan ŝtupon". Se li ne ricevos pli ol 50% tuj en la unua, li serioze riskos, ĉar en la dua ŝtupo la opoziciaj kandidatoj unuiĝos ĉirkaŭ la plej sukcesa, kiu jam tute serioze konkuros kun Putin - kvankam, por esti justa, Putin egale restas la ĉefa pretendanto je la venko. Multaj observantoj ĉeestos la elektejojn por lukti kontraŭ la falsigoj. Oni esperas, ke ili (la observantoj) helpos en la batalo por honesteco de la kalkulado, kvankam ordono "de supre" estas tute klara kaj malambigua.

Kiel sin organizas la opoziciaj grupoj en la lando

Laste menciendas, ke, same kiel en la arabiaj landoj, kunordigo de la opozicia agado okazis ekskluzive en sociaj retoj – Livejournal, Facebook, Twitter kaj Vk.com (ĉi-lastan uzas plejparte nur ruslingvaj interretuloj). Gravecon de interreto finfine agnoskis Putin mem, kiu ĝis nun preskaŭ elmontre ĝin neglektis – onidire, li eĉ ne havas komputilon en la kabineto. Putin en la ĵus publikigita artikolo skribas: "Interreto, sociaj retoj, poŝtelefonoj ktp fariĝis, kune kun televido, efika ilo de interna kaj internacia politiko. Ĉi-nova faktoro postulas pripenson kaj analizon, interalie por tio, ke, plu evoluigante la unikan liberecon de la reta interkomunikado, malaltigi riskon de ĝia uzado de terorisoj kaj krimuloj". Espereble li ne opinias homojn, kiuj volas lian politikan foriron, teroristoj kaj krimuloj. Tiuokaze nia lando evidentiĝos esti plena da tiuj...

Speciala raporto de Nunonia pri la rusia situacio politika nuntempa, laŭ raporto de la rusa kunlaboranto Grigorij Arosev [Григорий Аросев]

Flavio Rebelo

Thu, 23 Feb 2012 16:58:56 +1700

Flavio Rebelo, brazilano, naskiĝis la 18-an de septembro 1972, kaj eklernis Esperanton pro vojaĝo al Eŭropo en 1993. Dum tiu vojaĝo li konstatis la plenan funkciadon de la lingvo, kaj pro tio entreprenis, okaze de sia reveno al Brazilo, multjaran kaj seriozan studadon de la internacia lingvo. Flavio estas nuntempe en sia dua geedziĝo. Li havas du filinojn, iamaj E-denaskulinoj, Leticja (13-jaraĝa) kaj Fernanda (11-jaraĝa).

Fine de la jaro 2000, li decidis havigi al la tutmonda esperantistaro veran retportalon en Esperanto, kiu tre mankis ĝis tiam. Multajn monatojn poste, je la 18-a de januaro 2003, la portalo Ĝangalo (http://gxangalo.com) lanĉiĝis plensukcese. Ĝangalo rapide fariĝis la plej ampleksa, enhavoriĉa kaj aktuala portalo en Esperanto tiam.

En la jaro 2006, post dujara kampanjo monkolekta, li kaj lia teamo lanĉis televidkanalon interretan en Esperanto - Internacia Televido (ITV), kiu funkciis dum ok monatoj, intermite. En la fino de la jaro 2006, ITV ĉesis ekzisti, kaj li abrupte vendis la portalon al brazila entreprenisto kaj dum kvin jaroj forlasis, se ne entute, tamen tre evidente, la E-movadon, precipe la interretan.

Li estis elektita ano de la Akademio de Esperanto (fakte la plej juna ano de la Akademio tiam), sed forlasis ĝin post apenaŭa laboro tie. Malgraŭ tio, ke li ne aktivis en la Esperanto-movado dum pluraj jaroj, li nun revenas kun novaj planoj, kaj nova iniciato - la lanĉo de nova portalo interreta, Nunonia.

* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *

Flavio, ni de Nunonia dankas al vi pro via preteco premieri ĉe nia sekcio intervjua. Antaŭ ol ĉio, pro kio vi malaperis?

Post la vendo de Ĝangalo, dum kvin jaroj mi estis devigata folasi la E-movadon, ĉar la tiama aĉetinto de la portalo, kun la celo ne trovi konkurencanton en Interreto, aldonis al la kontrakto feran klaŭzon, por ke mi ne kreu ian ajn retpaĝon en Esperanto. Tiel mi punis min mem pro la fiasko de ITV. Ĉio ŝanĝiĝis abrupte ĉe mia tiama vivo, kaj pro tio mi decidis izoliĝi iomete dum kelka tempo. Neniu sentis pli forte la baton, kiu estis la neceso fermi ITV-on, ol mi mem.

La portalo Ĝangalo estis certe unu el la plej grandaj retejoj de la verda Interreto kiam vi decidis subite forlasi ĝin vende. Kiuj estis la motivoj, kiuj kondukis al la vendo de la portalo Ĝangalo?

Dum la jaro 2006 mi suferis akran personan krizon, nome mia unua edziĝo krevis, ĉar de 2002 al 2006, dum kiam mi agadis por Esperanto pere de la portalo kaj de la televidkanalo, mi ĉesis labori por dediĉi min plene al eta revolucio, kiun konsistis el la ofertado de profesiaj servoj ĵurnalismaj al la tuta esperantistaro. Okazis ke multaj personoj komprenis kia estis tiu iniciato kaj la malfacileco krei portalon kiel Ĝangalo, kaj decidis fariĝi abonantoj, inkluzive eĉ unu dumviva abonanto, usonano, kiu cetere certe donos grandan honoron al ni se li akceptus daŭran dumvivan abonadon ankaŭ de Nunonia, se entute ĝi iam havos pagendajn servojn.

Ĉu Esperanto aktive rolis ĉe via eksedziĝo?

La eksedziĝo havis lokon ne pro Esperanto, sed mia lingvo-agadego tiama certe eĥis negative en mia privata vivo. Tiel ke miaj du filinoj, denaskulinoj, loĝas nuntempe ĉe la patrino kaj ilia Esperanto bedaŭrinde kaj eble senrevene velkis. Plia motivo por granda seniluziiĝo miaflanke.

Nu, kaj nun, revene al la financoj...

Parolante pri financoj, la disfalo de miaj enspezoj pro ITV estis giganta. Kelkaj certe memoras, ke ni bezonus 35 mil eŭrojn por bone kaj adekvate establi la televikanalon, kaj ke ni ricevis nur 23 mil eŭrojn, ronde. Spite tiu nesufiĉe alta sumo, ni lanĉis ITV-on pro respekto al tiuj pluraj, kiuj kredis, kunrevis kaj cetere, kunfinancis la projekton. Kaj ĝi aspektis bela kaj efektiva. Internacia Televido estis fakte altkvalita dum tiu epoko.

La plej grava problemo estis ja la miskomunikado, kiu ekestis inter mi kaj la esperantistaro. Mi tute ne sukcesis igi ilin kompreni kiom valora aŭ apoginda estus la iniciato, kiun ni prizorgis. La pinton de tiu problema epoko kronis la fino de la kapitalo donacita, kaj la bezono injekti mian propran monon por ke la televidkanalo daŭre funkciu dum kelkaj pliaj semajnoj. Tiu panoramo malfavora finance malestabiligis min kaj finfine alvenis la ruino. Mi restis tiam ege vundita kaj eĉ hantita de miaj propraj eraroj.

Mi profitis la okazon, dum kiu mi estis devigata ne plu agadi profesie por Esperanto, por iel apartigi min disde la movado, ostracismo eĉ, sed tute ne kabeiĝo. Temis nure nur pri lingva ostracismo. Bezonis mi foriri dum tri aŭ kvar jaroj por pensi pli detale pri ĉio, kion mi estis farinta, kaj kiel labori pli bone iam estonte.

Ĉu vi restis kiel ano de la Akademio de Esperanto dum tiu periodo?

Ne. Mi ne demisiis, tamen ne plu ĉeestis la kunvenojn de la Akademio, ĉar mi estas praktikema homo. Mi ne eniris en la Akademion por brili, por riveci aplaŭdojn aŭ laŭdojn. Mi eniris tien pro especifa kialo, kio estis provi renversi decidon de la Akademio rilate la daŭra neo al la esperantigo de personaj nomoj. Facilas kontraŭstari la esperantigon de nomoj, kiam Esperanto estas kaj restas lingvo nur skribita. Tamen kiam ni havis televidkanalon kaj necesis elprononci korekte la nomojn de urboj, aktoroj, atletoj, pentristoj, verkistoj, politikistoj el iu ajn lando, aŭ ni devus esti geniuloj kaj majstri sepdekon da lingvoj, aŭ ni esperantigus la nomojn por ebligi almenaŭ ke ni ili elprononcu plej korekte. Praktika temo, ja ne pro persona prefero, ĉiam konektita al evidenta neceso. Mi fariĝis akademiano por pridiskuti la evoluon de nia lingvo, por provi ŝanĝi antaŭan decidon, laŭ mi tro haste faritan, pri personaj nomoj. Tamen dum la kunvenoj retaj, en kiu mi partoprenis, la reago de kelkaj estis tiel fortaj, tiel duraj, ke mi decidis ne plu tuŝi tiun punkton. Do se ne eblas tuŝi ĝin, mi havis nenion plu por fari en la Akademio de Esperanto.

Pro la espero je spektado de televido en Esperanto, pluraj personoj donacis sian monon por ke vi aperigu la projektitan televidkanalon. Kio okazis al la mono, kaj kiamaniere vi kaj la teamo de ITV uzis ĝin?

Televidkanalo estis kreita. Pri tio kelkaj el la personoj, kiuj min akre atakas en la reto, ŝajne forgesas. Mi ne promesis kaj ne plenumis. Rakontos mi aferon, kiun mi taksas tre kurioza: estas muziko de iu muzika ensemblo, kiu fakte mencias min, malmerite, kiel la unua “gangstera esperantista”. Troveblas rete videoj kun mokoj, fakta iu el ili akre mokanta, en kiu oni supozigas, ke mi profitis el la mono donacita de la esperantistaro por konstrui etan studion kaj elspezis grandan parton de la sumo konstruante domegon por mi. Kvazaŭ 23 mil eŭroj estus ja sumo sufiĉa por tiuj ekstravagancoj deliraj.

Kutime kiam mi diras, ke mi funkciigis televidkanalon dum 8 monatoj en Interreto kun okhora programaro, kiu ripetiĝis seninterrompe 3 fojojn tage, oni demandas min: "Kiom vi elspezis?" Kaj mi respondas ĉiam - "Mi komencis kun nuraj 23 mil eŭroj (ĉirkaŭ sesdek mil brazilaj realoj) - neniu kredas min. La problemo estis, ke mi bezonis elspezi pli el mia propra mono por daŭrigi ĝian funkciadon.

Mi fieras esti kunlaborinto de la teamo, kiu zorgis pri la kreado de Internacia Televido. Kiam mi rakontas al kelkaj personoj, de mia lando kaj eĉ de aliaj, ke grupo sub mia administrado kreis televidkanalon per nuraj 23 mil eŭroj, oni diradas al mi, uzante portugallingvan esprimon, ke ni "melkis lakton el ŝtono” (t.e. sukcesis fari aferon el nekredeble magraj kondiĉoj).

Kial vi do daŭrigis projekton kiu estis, evidente, kondamnita, ĝis tiu grado, ke vi decidis enmeti vian familian monon?

Mi rakontos al vi etan historion, kiu, mi kredas, lumigos iom pri miaj travivaĵoj. Kiam la dua milito en la Araba Golfo komenciĝis, kaj okazis la faligo de la registaro de Sadam Husajn, tie ĉi en Brazilo estis frumateno. Dum ĉirkaŭ dudek minutoj mi kaj aliaj du anoj de la teamo de Ĝangalo spektis fremdajn televidkanalojn, ni aŭdis radion kaj tralegis retajn bultenojn de kelkaj el la ĉefaj usonaj, arabaj kaj sudamerikaj ĵurnaloj en nia redakcio por enmeti freŝajn novaĵojn je ĉiu duminuta periodo. Ni aldonis apartan notico-kadron ene de nia portalo por la noticoj. Tamen post dudek minutoj, kiam ni kontrolis la vizitfluon ĉe la portalo, ni bedaŭrinde konstatis, ke dum tiu tempo neniu esperantisto legis iun ajn el niaj pli ol 9 etaj raportoj ĵuse bakitaj. Kial raporti prekaŭ paŝon post paŝo ciujn detalojn pri milito se neniu esperantisto legus ĝin en Esperanto? Ĉi tiu demando ombris min dum multe da tempo.

Tamen apenaŭ eblas kompreni kial vi decidis entute krei ITV-on tia, kia ĝi estis...

Specife pri ITV, estas kelkaj detaloj ne multe konataj de eksterlandanoj. Laŭ la brazilo leĝo, estas malpermesate aperigi televidkanalon en alia idiomo krom la oficiala portugala lingvo de la lando. Por funkciigi kanalon en Esperanto necesus varti ĝin interrete. Mi tiam havis kelkajn renkontojn kun direktoro de persatelita televidkanala entrepreno. Bonŝance li estas najbaro de mia patro. Li promesis al mi senpage ebligi, ke kanalo en Esperanto elmontiĝu publike ene de liaj elsendoj, se ĝi tamen havus sufiĉe da kvalito estetika kaj enhava. Jen la defio, kio igis min proponi Internacian Televidon. En Brazilo, tiam, estis eĉ ekzemplo, kiun mi cetere vizitadis plurfoje, por konstati kiel ili sukcesis atingi tion - AllTV, interreta televidkanalo, spektebla en televidiloj de San-Paŭlo, mia urbego, dank'al simila aranĝo. Tio igis min strebadi, cetere, ke la televidkanalo esperantisma supervivu kelkajn pliajn semajnojn, iujn pliajn monatojn. Bedaŭrindege, tamen, post ne longe la kanalo ĉesis ekzistis, antaŭ ol sukcese atingi brazilajn hejmojn televidile.

Sed nova lumo venis, ĉe la fino de la kvina monato de funkciado de ITV. Post tutmonda kaj plurfoja proponado, al multlandaj entreprenoj similaj al tiu de la najbaro de mia patro, ni ĝojige ricevis respondon el Maldivaj Insuloj. Oni tie volis disponigi televidkanalan spacon en la elsendoj por nia ITV. Sed por realigi ĝin necesus pliampleksigi la elsendfluon, por ke ne okazu pikseliĝon. Tiutempe, 2006, estis ege kosta la prezo por elsendfluo. Fakte multo el la mono ricevita de ni estis uzata por daŭrigi la elsendfluon kvalite kaj konstante. Sed ju pli la tempo pasis, je des malpli da mono ni povis disponi. De la kvina ĝis la oka monato de funkciado, la teamo de ITV heroe provis igi ĝin daŭre aperi sur ĉies ekranoj, eĉ se iom intermite. Sed tamen la mona problemo sangigis la projekton morte. Tiutempe mi provis, bedaŭrinde senrezulte, trovi brazilajn investantojn, sed mi ricevis nur akrajn ĉikanojn pro la iniciato "en tiel stranga kaj ekzota lingvaĉo", laŭ iliaj vortoj krudaj

Tiutempe Youtube jam ekzistis - kial do elsendi programojn televide pere de Interreto, se oni povus spekti videojn kiam kaj kiom ajn oni volis ?

Oni devas ja memori, ke Youtube aperis post la establo de Internacia Televido, ne antaŭe. Fakte ni ne kapablis imagi, same kiel ĉiuj aliaj, ke tiaj servoj estus disponeblaj post nur du monatoj de funkciado de nia televidkanalo. Ĉiamaniere, la propono de ITV estis, kiel mi jam diris, malsama. Ni pvoris krei embrion de vera televidkanalo, spektebla kaj spektinda pere de televidiloj, en diversaj landoj. Jen la ĉefa celo de ITV. Ni neniam kaj neniel celis krei deponejon de videoj esperantistaj.

Kelkaj diras, cetere, ke mi provis reinventi la radon. Simple okazas, ke la personoj ne komprenas Interreton. Kio esta inerreto? Kutime oni respondas, ke Interreto konsistas el personoj, kiuj kontaktas unu la aliajn pere de retaj servoj, sed tiuj, kiuj asertas tion, misvidas la situacion. Interreto konsistas el entreprenoj. Entreprenoj, kiuj donas bazon profesian por diletantaj agadoj. Sed se ne estus la profesieco de tiuj entreprenoj, ne estus vivo en la reta universo.

Kiam mi mencias la vorton 'Interreto' - pri kio vi pensas? Anstataŭ pensi pri video de via najbaro kaj lia hundido, vi certe pensos pri Google, Yahoo, Amazon, Itunes, Ipernity, Facebook kaj Twitter, inter multaj aliaj. Oni memoras pri ... entreprenoj! Kio necesas Esperanto en Interreto? Entreprenoj, ja kapitalismaj, kiuj pagos siajn laboristojn. Bedaŭrinde oni ne kapablas pagi teknikiston nure nur per brakumoj. Sen profesieco en la bazo, ne eblos atingi profesiecon enhavan por nia lingvo en la reto.

Kaj kion vi opinias pri la nuntempa agado de la esperantistoj en Interreto?

Nuntempe en Interreto abundas paĝoj em esperanto, sed tamen prekaŭ ĉiuj estas ege diletantaj. Mankas profesieco en la verda reto. Ni konkeros ĝin nur pere de entreprenoj. Jen la sparko, kiu igis mia menso incendii, kaj kiu igis min riski mian reputacion, mian portalon kaj ĉion, kion mi estis atinginta ĝis tiu momento, en Esperantio, por doni firman kaj rokecan fundamenton por ke la domo de la esperantistoj en Interrreto ne montrus sin falonta kabano, sed ja marmora palaco. Jen la ideo malantaŭ ITV.

Tiam kaj tiam oni demandis al mi "kial vi ne metas la programojn en la reton por ke ni spektu ĝin laŭdezire?" La celo neniam estis krei deponejon de videoj. Farbskato' provis fari tion, kaj bedaŭrinde (sed ja facile antaŭvidite) ne sukcesis superi la profesian entreprenon YouTube en tiu fako. Sed necesa estas krei programojn, krei amaskomunilojn plenplene en Esperanto, origine en Esperanto, profesie kaj daŭre apogantajn al niaj verdaĵoj en la reto.

Multaj ankoraŭ ne kapablas ĝuste taksi la baton teruran, kiu estis por nia kulturo nuna kaj estonta, la fajro kiu detruis parton de Vinilkosmo, unu el la malmultaj vere gravaj iniciatoj profesiaj en Esperantio, adekvate kaj akurate estrata de Floreal Martorell. Ĝi bruligis nian kulturan heredaĵon por jardekoj. Volu Dio ke ni sukcesu rehavigi ĝin pere de Floreal kaj de la apogo de la esperantistaro.

Tiam kaj tiam oni aŭdas ke vi kulpigas la esperantistaron pro la malapero de Ĝangalo. Ĉu tio ĉi veras entute?

Mi kulpas. Mi ne bone komunikis, kion mi heroldis por esperanto pere de Ĝangalo. Mi estas nun, tamen, plena je espero sukcesi trovi komunikeblecojn. Tial mi akceptis tiun intervjuon. La kialo ne estis vanto, sed certigi min ke ekde la unua vivspiro de la nova portalo, la komunikado estos korekta. Mi preferis lanĉi mian opinion ene de la portalo mem pro tio, cetere. Poste mi volonte parolos kun Liberafolio, mi volonte parolos kun Kontakto, mi volonte parolos kun iu ajn E-komunikilo kiu deziras scii pli pri Nunonia, kaj la agado kiun faras la teamo nuntempe, kaj pri la filmo, kiun mi provas fari. Sed la unua intervjuo mi deziris vidi ĝin aperinta en la paĝoj de Nunonia.

Pri la maniero per kiu oni taksas tion, kion mi faras... Nu, vidu... ĉio, kio estas nova, estas ĉiam rigardata kiel stranga. Ĉar ĝi estis nova, ne ekzistis ĝis tiu momento parametro akurata por taksi ĝin ĝuste. Heroldo de Esperanto, antaŭ ĝia alliĝo bedaŭrinda al la Esperanta Civito, estis ege grava, same kiel estas certe la nuntempa Monato. Ankaŭ la revuo Kontakto strebadas informi, tamen kun limigita informo-atingo. Ĝangalo suferis la samon. La homoj alkutimiĝis rigardi Esperanton tiamaniere. Kiu estas la praktika valoro de Esperanto nuntempe? Kial oni lernas ĝin? Oni lernas Esperanton por paroli pri Esperanto en kluboj de Esperanto. Kelkaj mencius la pasportan servon, tamen eventuale malmultaj uzis ĝin pli ol 2 aŭ 3 fojoj en sia tuta verda vivo.

Ĝangalo ja estis unu el la proponoj por profesia agado verda en Interreto. Unue oni ne komprenis, poste pluraj eksentis la novon, kaj ĝin akceptis. Sed kelkaj insiste decidis ataki, fakte la personon - min, ne la servon. Kio estas ja bona afero! Personoj pasas, bonaj projektoj restas, kreskas kaj fruktodonas. Ke mi pasu.. ne gravas.. sed ke Esperanto daŭre vivu! Jen resume mia vivocelo.

Bone, nun, tial ke ni scias kial vi foriris. Kial vi revenas?

Simple - ne ekzistas alia Ĝangalo. Ege plaĉus al mi legi ĉiumatene noticojn, ne nur pri Esperanto, sed en Esperanto. Se mi parolas esperanton kaj tiu ĉi lingvo mi estas kara, kial mi devas informiĝi pri seriozaj mondaj aferoj en iu ajn idiomo krom la mia, nepre kaj vere internacia, lingvo? Kial mi devas scii, ke terorisma atako okazis, pere de portugallingva televido, ke brita kantistino mortis, pere de anglalingva radiostacio, kaj ke la kolombia kantistino Shakira estas graveda, per hispanlingva ĵurnalo? Kial ni necesas uzi aliajn lingvojn krom Esperanto por scii kio okazas nun tra la mondo?

La esperantistaj amaskomunikiloj estas nun fokusitaj je malvasta kampo. Ni necesas plivastigi la horizonton informan antaŭ ni. Mi revenas nun kaj prezentas Nunonian, ĉefe sub la respondeco de Kandido Ruis [Candido Ruiz], ne ĉar mi volas fariĝi fama aŭ volas fanfaroni, sed ja kvin jaroj post Ĝangalo, neniu alia sukcesis krei ion similan, nek laŭ grando, nek laŭ atingopovo.

La aĉetinto de Ĝangalo ne daŭrigis vian laboron. Ĉu vi kredas ke li ne kapablis? Ĉu vi kredas ke li tute ne volis ĝin fari?

Mi simple kredas, ke li estis unu el tiuj apogintoj de la portalo tiam, kiu provis fari sian plej bonon por ke la portalo daŭrigu eĉ post mia foriro. Sed li verŝajne nebone komprenis la malfacilon kaj la ŝviton, ke tia portalego postulis de siaj administrintoj. Ĝangalo povus esti embrio de la esperantisma profesieco en la reto. Tiu burĝono pereis, nun estas la sezono resemi. Jen ĉio.

Kaj por kiuj projektoj vi ŝvitas nuntempe?

Unue, projekto kiun mi komencis jam delonge. Mi havas la deziron verki libron pri historio, kiun mi vartas ekde mia adolesko. Kaj mi ĝin enlibrigis en la jaro 2007 - temas pri 'CID, La Rivelado', verko en kiu Esperanto grave rolas. En la romano, eksterteranoj, kiuj ege similas al ni, do, kiuj ja homas, kontaktas nian planedon kaj sendas al ni kelkajn spionojn, kaj unu el ili malkovras Esperanton kiel solvon por ilia problemo - kiel traduki la ĉefajn literaturajn verkojn de la Tero en ilian lingvon - la ŝasidan.

Kaj ĉu tiu idiomo, tiu ŝasida lingvo, estas...

Jes, ĝi estas simpla arta lingvo, kreita especife por la historio. Ĝi estas do neniel minaca al Esperanto, aŭ, maksimume, troige eĉ, tiel minaca al nia lingvo kiel la klingona ĝin minacas. Ja eksterteranoj devas paroli sian propran lingvon...ne la anglan, kiel kutime, ĉu ne? hehe

La takso-agentejoj, kapitalismo kaj la vivo de homoj

Thu, 23 Feb 2012 15:54:03 +1700

En la Vikipedio en Esperanto ne ekzistas la kapvorto "Takso-agentejoj", kiu ja ekzistas en la angla kaj en multaj aliaj lingvoj. La problemo ŝajnas esti la manko de intereso de esperantistoj pri financaj-ekonomiaj aferoj. Pro tio eble indas iom resume traduki la bazan signifon.

"Kredit-taksa agentejo" estas do kompanio, kiu produktas juĝojn pri la vendantoj de kelkaj specoj de valorpaperoj, alivorte pri ilia kapablo repagi la ŝuldojn je la fino de la prunto kaj daŭre regule pagi la interezojn dum la ŝuldo.

Se oni limiĝus je tio, temus pri tute neŭtrala laboro en la merkato por helpi aĉetantojn de valor-paperoj, kiuj ja volas scii pri la riskoj ligitaj al difinitaj obligacioj. Se vi estus mia amiko, mi neniam konsilus vin aĉeti valorpaperojn de la registaro de Haitio, kiu certe ne povas repagi ion ajn post la tertremo tie, aŭ de granda firmao, kiu estas bankruptonta.

Sed kial, do, tiuj agentejoj faris kaj plufaras erarojn tre suspektindajn? Ekzemple la juĝo pri la valorpaperoj de usona giganta kompanio, Eron, restis tre alta 4 tagojn antaŭ la bankrupto.

Kial de unu tago al alia Francio kaj aliaj landoj de la Eŭropa Unio estas taksataj kiel eblaj nepagantoj de la propraj ŝuldoj?

Nun ĉiuj jam komprenis la ligojn inter la kredit-taksaj agentejoj, la grandaj bankoj kaj la grandaj kompanioj, kiuj investas. Alivorte ili estas ilo en la manoj de la grandaj investantoj kaj spekulaciantoj. Ni supozu, ke usona investkompanio bezonas altigi siajn enspezojn kaj ke ĝi havas monon por investi en Eŭropo. Sufiĉas, ke la taksa agentejo deklaras ankaŭ senbaze ke Francio ne plu estas tiel sekura. La postan tagon la kurzo de francaj valorpaperoj falas kaj la ricevita rento altiĝas. La usona kompanio aĉetas valorpaperojn tre pli bonajn ol ĝi estus povinta aĉeti la antaŭan tagon. Ne gravas ĉu la takso efektive estas kongrua kun la normala situacio aŭ ĉu ĝi estis inventita.

Cetere la taksaj kompanioj ĉiam deklaras, ke iliaj juĝoj estas nur opinioj, kaj kiel tiaj ili estas protektataj de la leĝoj pri libera esprimado de la propraj opinioj.

En la lastaj monatoj iu en Vaŝingtono decidis, ke oni devas disvastigi la plej krudan kapitalismon ankaŭ en Eŭropo, kaj ke la restaĵoj de antaŭaj socialismaj epokoj (sindikatoj, san-servoj, ktp.) estas io malbona, kiu donas malbonajn ekzemplojn al la cetera mondo. La takso-agentejo tuj respondis al la voko kaj komencis ataki la plej malfortajn eŭropajn landojn, kiel Grekion, kaj poste multajn aliajn. Tiuj atakoj, anstataŭ ricevi la respondon "Al la diablo la taksoagentejoj kaj iliaj mastroj!" estis utiligata de la eŭropa dekstro kiel pretekston por pli kaj pli forigi la socian ŝtaton. Kiu gajnas el tio? La usona investkompanioj gajnas monon, kaj la usona sistemo gajnas similajn sistemojn tra la mondo. Kiu malgajnas? La greka ŝtatoficisto, kiu estas maldungita, la itala pensiulo, kies pensio estas tranĉita, la hispana malsanulo, kiu devas pagi por kuracoj, kiuj antaŭe estis senpagaj.

Intertempe la amaskomunikloj de mateno ĝis vespere parolas pri io alia: Alkaida, la terura situacio en Sirio, la rompoj de homaj rajtoj en Tibeto kaj simile. Tre malmultaj seriozaj programoj dissendataj prefere post noktomezo provas analizi la situacion kaj la kaŭzojn. Oni ankaŭ provas kulpigi la bedaŭrinduloj, kiuj suferas pro la afero. Ĉiuj scias ke la problemoj de Italujo ŝuldiĝas al la nelaboremo de italoj kaj la problemoj de EU al ĝiaj tro "molaj" gvidantoj. Tiel la danco por misgvidi la homojn kaj vekigi ilin post iom da tempo en la kapitalisma paradizo daŭras. La itala registaro inventis, ke benzinvendistoj estas kulpaj, ĉar ili ne volas, ke oni vendu benzinon ankaŭ antaŭ la supervendejoj, kiel oni faras en Usono.

Kia mondo!

Renato Korseti

Ju pli belsone, des pli bone

Thu, 23 Feb 2012 14:31:16 +1700

Musklaku por aŭskulti la tekston:

Ju pli belsone kaj nature ni parolos, des pli Esperanto plaĉos al la mondo.

Esence ĉiuj homaj lingvoj estas paroleblaj kaj parolataj. La surpaperigitaj skribaĵoj kiujn oni vidas en libroj kaj gazetoj, estas nenio alia ol reprezentado de tio kio estas kutime dirata kaj aŭdata de la homaj estuloj dum iliaj ĉiutagaj interparoloj. Ĝuste en ĝia parolateco kuŝas la esenco mem de kiu ajn vivanta lingvo, kaj la vere surpriza fakto estas, ke nur kelkaj el ili estas skribataj kaj multegaj ankoraŭ restas nur en sia sona stadio, dum iliaj parolantoj eĉ ne suspekas ke ekzistas alfabetoj kaj skribsistemoj.

D-ro Zamenhof surpaperigis esperanton por povi laŭ la tiutempaj eblecoj, transdoni ĝin al ni kaj por ke ni niavice vivantigu ĝin, alivorte, por ke, pere de inteligenta kaj senlaca studado, ni funde ellernu ĝin kaj kun la tempo ni estu pretaj transdoni ĝin mature kaj nature al nia posteularo.

Sed, ĉu oni rajtus diri, ke oni ja scipovas lingvon funde se oni apenaŭ legas kaj skribas en ĝi, sed tre modeste kaj malflue ĝin balbutas?

Ŝajnas al ni, ke unu el la grandaj kialoj por la kutima malfacileco varbi novajn Esperantistojn estas ĝuste la evidenta kaj espertrompa manko de flueco de multaj el la jamaj uzantoj de nia kara lingvo.

Ĉu vi mem, kara leganto, sentus vin allogata eklerni lingvon kies propagandantoj ankoraŭ tiel malbelsone kaj sengracie ĝin elbuŝigas?

La iniciantinto de Esperanto ne nur enmanigis al ni la plej strukture perfektan lingvon en la tuta historio de la homaro, sed ankaŭ la plej belsonivan el ĉiuj, kaj sekve, estas ni, la nuntempaj Esperantistoj, kiuj ludu tiun plibelsonigantan rolon, komencante ĉe ni mem, antaŭ ol nemature ekrapidi al la stratoj trovi novajn adeptojn por nia afero.

Multaj el niaj samideanoj sin demandas, kial ili ordinare povas relative facile legi kaj skribi en Esperanto, sed apenaŭ kapablas ĝin balbuti modeste ĉe la plej simpla provo ion elbuŝigi en ĝi. Al ilia ofta demando:"Kial tio okazas al mi?" ni kutime respondas per alia demando: "Ĉu vi hazarde iam vin ekzercas parolante laŭte?" Preskaŭ ĉiam la respondo estas nea kaj la pretekstoj kaj pseŭdoklarigoj multaj.

Estas fakto, ke sen ofta parola (buŝa kaj makzela) gimnastikado neniam kreiĝus eĉ ĉe la plej lertaj lernantoj la kutimo aŭtomate paroli.

Nur observante nin mem dum ni parolas nian denaskan lingvon, ni konstatas, ke oni pensas per la cerbo sed parolas per la buŝo. Tio, kio okazas ĉe la buŝo, (la ordigado de la vortoj, la flua artikulaciado de la sonoj, la nekonsciaj konjugado de la verboj kaj kunordigado de substantivoj kaj adjektivoj, ktp.) okazas tute aŭtomate kaj laŭŝajne senpene, rezulte de parolkutimoj kreiĝintaj ĉe ni iom post iom laŭlonge de niaj vivoj. Ĉi-tio indikas al ni, ke pli ol al la cerbo, estas al la lango, la lipoj, la gorĝo, la pulmoj kaj al ĉiuj partoj de nia parolaparato al kio oni fakte instruu la lingvon. Se la silenta legado de romanoj direktiĝas nur al la cerbo, la lernanto certe pli kaj pli bone komprenos tion kion li legos, sed neniel li fariĝos pli lerta kaj natura parolanto. Temus tiaokaze nur pri analiza aŭ elkodiga, sed ne pri kutimokrea procezo, kondukonta al belsone kaj senpene flua elbuŝigado de niaj frazoj.

Laŭ nia propra plurjara lingvolernada sperto, ni povas konsili al niaj legantoj tri efikegajn sekretojn:
(1) krom la ofta elmetado de sia orelo al korekte kaj bone parolata Esperanto (Ekz. Esperanta Retradio), (2) oni ĉiutage parkerigadu novajn frazojn. Alvenos la momento, kiam onia propra kolekto de parkerigitaj frazoj estas tiel granda, ke onia cerbo, elplukante partetojn de diversaj el ili, tute nature kaj rapide kunmetos la siajn proprajn; kaj (3) ni neniam ĉesos insisti pri tio, ke por alkutimigi kaj plilertigi la langon al la sonoj kaj dirmanieroj de nia nova lingvo (kiu ajn ĝi estas) estas treege konsilinde, ke ni ĉiutage laŭtlegadu kaj relegadu dum almenaŭ 15 minutoj, ĉapitrojn aŭ artikolojn perfekte kaj belstile verkitajn de imitindaj aŭtoroj. Tute ne forgesu, ke se la lango ne moviĝas, la lingvo ne plifluiĝas.

de Nunonia-redakcio, laŭ la kolumnisto Luis Ĥorĥe Santos Morales [Luis Jorge Santos Morales]